દેશભરના બેંક કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા સંયુક્ત મંચ ‘યુનાઈટેડ ફોરમ ઓફ બેંક યુનિયન્સ’ (UFBU) એ 11 સપ્ટેમ્બરે દેશવ્યાપી હડતાળના પોતાના કાર્યક્રમ પર અડગ રહેવાનો નિર્ણય કર્યો છે. જોકે હડતાળ ટાળવા માટે સરકાર અને યુનિયનો વચ્ચે ચર્ચા થઈ હતી, પરંતુ યુનિયનોને સ્વીકાર્ય હોય તેવો કોઈ નિર્ણય લેવાયો ન હતો. પરિણામે, હવે 11 સપ્ટેમ્બરની હડતાળ યોજાવવી નિશ્ચિત માનવામાં આવે છે.

યુનિયનોનું કહેવું છે કે તેમની મુખ્ય માંગ બેંકોમાં અઠવાડિયામાં પાંચ દિવસ કામકાજની પદ્ધતિ લાગુ કરવાની છે. જ્યાં સુધી સરકાર આ પગલાંના અમલીકરણ અંગે કોઈ સ્પષ્ટ નિર્ણય કે ચોક્કસ સમયમર્યાદા જાહેર ન કરે ત્યાં સુધી હડતાળ પાછી ખેંચવાનો કોઈ પ્રશ્ન જ ઊભો થતો નથી. પરિણામે, હડતાળના દિવસે બેંક શાખાઓમાં સામાન્ય કામકાજ ખોરવાઈ શકે છે. જોકે, ડિજિટલ બેંકિંગ, UPI અને ATM જેવી કેટલીક સેવાઓ ઉપલબ્ધ રહેવાની શક્યતા છે. જો તમે બેંકની મુલાકાત લેવાનું આયોજન કરી રહ્યા હોવ, તો અગાઉથી સેવાઓની સ્થિતિ તપાસી લેવી હિતાવહ છે.

કઈ સેવાઓ ઉપલબ્ધ રહેશે નહીં? :- 11 સપ્ટેમ્બરની બેંક હડતાળની સૌથી વધુ અસર બેંક શાખાઓના કામકાજ પર પડવાની ધારણા છે. રોકડ જમા કરાવવી, ચેક ક્લિયરિંગ, KYC અપડેટ અને લોન સંબંધિત કાર્યો જેવી સેવાઓમાં વિલંબ અથવા અવરોધ આવી શકે છે. ATM, UPI, ઈન્ટરનેટ બેંકિંગ અને મોબાઈલ બેંકિંગ સામાન્ય રીતે કાર્યરત રહેવાની અપેક્ષા છે, પરંતુ જો કોઈ ચોક્કસ બેંકને તકનીકી સમસ્યાઓ કે જાળવણી (મેઈન્ટેનન્સ)ના કામનો સામનો કરવો પડે તો સ્થિતિ અલગ હોઈ શકે છે. ગ્રાહકો તેમના આવશ્યક કાર્યો અગાઉથી પૂર્ણ કરી શકે છે અને ATM, CSP, UPI તથા ડિજિટલ બેંકિંગ સેવાઓનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

સરકારની અપીલ પર ધ્યાન અપાયું નહીં :- હડતાળ અંગેની ચર્ચાઓ ચીફ લેબર કમિશનર (સેન્ટ્રલ)ની કચેરીમાં યોજાઈ હતી. આ પ્રક્રિયામાં બેંક યુનિયનો, ઈન્ડિયન બેંક્સ એસોસિએશન (IBA), નાણાકીય સેવા વિભાગ (Department of Financial Services) અને શ્રમ વિભાગના અધિકારીઓના પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો. સરકારે બેંક યુનિયનોને હડતાળ પાછી ખેંચવાની અપીલ કરી હતી. સરકારે નવી દિલ્હીમાં 11 થી 13 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન યોજાનારી બ્રિક્સ (BRICS) સમિટનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. જોકે, યુનિયનોએ હડતાલ મુલતવી રાખવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. તેમનું કહેવું છે કે પાંચ દિવસના બેંકિંગ સપ્તાહના અમલીકરણ સહિતની મુખ્ય માંગણીઓ અંગે કોઈ નક્કર ઉકેલ આવ્યો નથી; તેથી, જ્યાં સુધી સ્પષ્ટ ખાતરી આપવામાં ન આવે ત્યાં સુધી હડતાલ ચાલુ રહેશે.

પાંચ દિવસના કામકાજી સપ્તાહની માંગ :- બેંક યુનિયનો લાંબા સમયથી બેંકો માટે પાંચ દિવસના કાર્યકારી સપ્તાહની માંગ કરી રહ્યા છે. હાલમાં, બેંક કર્મચારીઓ ઘણા શનિવારે પણ કામ કરે છે. યુનિયનો શનિવારે રજાની વ્યવસ્થા કરવા માટે સોમવારથી શુક્રવાર સુધીના દૈનિક કામના કલાકોમાં થોડો વધારો કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે.

યુનિયનો દલીલ કરે છે કે આનાથી ગ્રાહક-લક્ષી બેંકિંગ સેવાઓ માટે ઉપલબ્ધ કુલ સમયમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે નહીં. તેઓ નિર્દેશ કરે છે કે અન્ય ઘણી નાણાકીય સંસ્થાઓમાં પાંચ દિવસનું કાર્યકારી સપ્તાહ પહેલેથી જ અમલમાં છે. માર્ચ ૨૦૨૪માં હસ્તાક્ષર કરાયેલ 12મા દ્વિપક્ષીય કરાર (Bipartite Settlement) અને 9મી સંયુક્ત નોંધ (Joint Note)માં પાંચ દિવસના સપ્તાહનો પ્રસ્તાવ સામેલ હતો; જોકે તે સરકારને સુપરત કરવામાં આવ્યો હોવા છતાં, તેનો હજુ સુધી અમલ કરવામાં આવ્યો નથી.

PLI યોજના અંગે અસંતોષ :- બેંક કર્મચારીઓની ફરિયાદો માત્ર પાંચ દિવસના કાર્યકારી સપ્તાહના મુદ્દા પૂરતી મર્યાદિત નથી. યુનિયનો જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ માટેની ‘પર્ફોર્મન્સ લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ’ (PLI) યોજના પર પણ સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે. 7 સપ્ટેમ્બરના રોજ, સરકારે નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટે વરિષ્ઠ અધિકારીઓની PLI યોજનાને સ્થગિત કરી દીધી હતી અને જણાવ્યું હતું કે વેતન અને સેવા શરતો અંગે ચાલી રહેલી વાટાઘાટો દરમિયાન આ બાબતે ચર્ચા કરવામાં આવશે. આમ છતાં, યુનિયનોએ હડતાલ પાછી ખેંચી નહીં. તેઓ આક્ષેપ કરે છે કે વર્તમાન PLI સિસ્ટમ વરિષ્ઠ અધિકારીઓની તરફેણ કરે છે અને તેમાં સુધારાની જરૂર છે. હડતાલની કાર્યવાહી 11 સપ્ટેમ્બરથી આગળ વધી શકે છે.

બેંક યુનિયનોએ 11 સપ્ટેમ્બરની હડતાલને એક મોટા આંદોલનની શરૂઆત ગણાવી છે. જો તેમની માંગણીઓ સંતોષવામાં નહીં આવે, તો યુનિયનોએ 28 થી 30 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન ત્રણ દિવસની દેશવ્યાપી હડતાલની જાહેરાત કરી છે. વધુમાં, 26 ઓક્ટોબરથી અનિશ્ચિત મુદતની હડતાલ શરૂ કરવા અંગે ચેતવણી પણ આપવામાં આવી છે.

દરમિયાન, દેશની સૌથી મોટી બેંક, SBIએ સ્ટોક એક્સચેન્જને જાણ કરી છે કે તેને 11 સપ્ટેમ્બરની હડતાલની નોટિસ મળી છે. બેંકે જણાવ્યું હતું કે તેણે તેની શાખાઓ અને કચેરીઓમાં સામાન્ય કામગીરી જાળવી રાખવા માટે જરૂરી વ્યવસ્થાઓ કરી છે અને નોંધ્યું હતું કે હડતાળને કારણે બેંકિંગ સેવાઓ પ્રભાવિત થવાની શક્યતા ઓછી છે.